Powązki (mapka) to najstarsza zabytkowa nekropolia Warszawy. Położony w dzielnicy Wola między ulicami: Spokojną, Okopową, Powązkowską, Smętną, Wawrzyszewską, Ostroroga i Tatarską. Graniczy z kilkoma innymi cmentarzami. Opiekę nad nim sprawuje Kuria Metropolitarna Warszawska, którą reprezentuje zarząd cmentarza oraz Społeczny Komitet Opieki nad Zabytkami Starych Powązek. Cały teren cmentarza – skarbnicę rzeźby i małej architektury objęto ścisłą ochroną konserwatorską podległą Konserwatorowi Zabytków m. st. Warszawy.

Powstał w 1790 na działce darowanej przez starostę klonowskiego Melchiora Korwina Szymanowskiego początkowo zajmując powierzchnię zaledwie 2,6 ha. Poświęcony 20 maja 1792, a w 1793 ukończono tam budowę kościoła św. Karola Boromeusza, ufundowanego przez króla Stanisława Augusta i prymasa Michała Poniatowskiego, a zaprojektowanego przez Dominika Merliniego. Powiększany 19 razy (ostatnio w 1971) zajmuje 43 ha (dla porównania Watykan – 44 ha). Cmentarz i kościół ucierpiały w czasie II wojny światowej – część nagrobków do dnia dzisiejszego leży w gruzach (przy ul. Okopowej). Tutaj też w czasie okupacji działała Armia Krajowa – były tu składy broni, odbywały się wykłady wojskowe, tędy też szły transporty żywności do getta warszawskiego.

Wśród 2,5 miliona osób pochowanych jest bardzo wielu znanych i zasłużonych Polaków i Polek, ale także żołnierze powstań narodowych od insurekcji kościuszkowskiej do powstania warszawskiego, działacze niepodległościowi, wybitni pisarze, poeci, uczeni, artyści, myśliciele, lekarze, prawnicy, biskupi, księża, zakonnicy i zakonnice – a niewielka ich część w Alei Zasłużonych. W mauzoleum spoczywają prochy zabitych w obozach koncentracyjnych.

Na tym cmentarzu spoczywają obok siebie bohaterowie wielu wojen i powstań narodowych. Bardzo kontrowersyjny jest fakt, że także uczestnicy wojny z sowietami w 1920. Zarówno polscy żołnierze, jak i komunistyczni najeźdźcy. Jest także wielu zasłużonych komunie -Bierut, Gomułka, Świerczewski i inni.

Pomimo starań o zachowanie dobrego stanu grobów zdarzają się jeszcze mogiły zaniedbane. Jedną z nich jest grobowiec rodziny Kronenbergów. Przez uchylone wrota udało mi się dostać nawet do środka. Na szczęście mogła przejść w całości tylko moja głowa, mogłem także zrobić zdjęcie wnętrza. Na jednym ze zdjęć widać całkiem niezabezpieczoną trumnę.

Zdjęcia własne, bibliografia:

• J. Waldorff, H. Szwankowska, D. Jendryczko, B. Olszewska, Z. Czyńska, Cmentarz Powązkowski w Warszawie.
• S. Szenic, Cmentarz Powązkowski (3 tomy – 1790-1850, 1851-1890, 1891-1918).
• T. M. Rudkowski, Cmentarz Powązkowski w Warszawie, Wrocław-Warszawa-Kraków 2006.