Architektura i urbanistyka Warszawy międzywojennej

Warszawa w latach 1918-1939 rozwijała się żywiołowo. W pierwszych latach niepodległości przebudowywano pałace na potrzeby administracji rządowej. Koniunktura lat 1926-1929 stworzyła poważne koncepcje planów urbanistycznych, opracowanych przez zespół Stanisława Różańskiego. Przewidywano budowę nowoczesnych arterii, założenie „superdzielnic” (w celu odciążenia Śródmieścia). Przemysł ciężki planowano zlokalizować na Żeraniu, Woli i Grochowie. Projektowano trasę N-S.

Prezydencja Stefana Starzyńskiego (1934-1939) otworzyła nowy okres rozwoju warszawskiej urbanistyki. Wystawa „Warszawa przyszłości” spotkała się z wieloma pozytywnymi opiniami. Plany zakładały utworzenie bulwarów nad Wisłą, przebicie Marszałkowskiej i Bonifraterskiej, trasę N-S na Pradze i modernizację wylotówek, akcję ukwiecania miasta, Stefan Starzyński był zwolennikiem idei Oskara Sosnowskiego, która zakładała wyeksponowanie naturalnego piękna skarpy, związania miasta z Wisłą, opiekę nad zabytkami (odbudowę i wyeksponowanie), a także budowę reprezentacyjnej dzielnicy marszałka Piłsudskiego.

Dynamiczny rozwój budownictwa mieszkaniowego zmienił wizerunek Grochowa, Żoliborza, Saskiej Kępy i Mokotowa. W 1922 powstał Żoliborz oficerski, a następnie Żoliborz urzędniczy. W 1927 roku Warszawska Spółdzielnia Mieszkaniowa oddała do użytku pierwszy dom mieszkalny. Kryzys 1930-1934 nie zahamował budownictwa, w tym czasie powstało 58 tysięcy nowych mieszkań. Od 1931 ruch budowlany obejmował także warszawskie przedmieścia – Górę Młocińską, Burakowo, Targówek, Rakowiec, Wawrzyszew i Okęcie. Powstały tam prymitywne domki. Innym objawem nędzy było klecenie takich klitek także w na Marymoncie, Okęciu, Pelcowiźnie, Kole i innych przedmieściach.

W latach 1935-1939 powstało 87 tysięcy nowych mieszkań, połączono Mokotów ze Śródmieściem (trasa N-S), pod kierownictwem Jana Zachwatowicza zrekonstruowano i odsłonięto mury staromiejskie. Zmodernizowano także pałace: Blanka, Bruhla i Arsenał. Wypiękniało Śródmieście, Ochota, Mokotów, Wierzbno, Południowe Powiśle, Grochów, Żoliborz, Saska Kępa.
W tym okresie intensywnie likwidowano w architekturze i budownictwie sakralnym ślady rusyfikacji, zburzono m.in. prawosławny sobór na Placu Saskim. Postawiono pomniki: ks. Józefa Poniatowskiego (1923), Grób Nieznanego Żołnierza (1925) i Fryderyka Chopina (1926).
Akcja Starzyńskiego zmierzająca do umocnienia lokalnego patriotyzmu warszawiaków miała korzystny wpływ na ich postawę we wrześniu 1939 r.

Bibliografia:
M. Drozdowski, A. Zahorski, Historia Warszawy, Warszawa 1972, s. 348-352.
Prezydent Stefan Starzyński